Chi Táu (danh pháp khoa học: Vatica, đồng nghĩa: Pachynocarpus J. D. Hooker; Retinodendron Korthals (1840), không Zenker (1833) [Fossil]; Sunaptea Griffith.) là một chi thực vật trong họ Dầu (Dipterocarpaceae).
Khoảng 65 loài, phân bố trong khu vực đông và nam Ấn Độ, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanma, Philippines, Sri Lanka, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam.
Danh sách này chỉ là một phần các loài và có thể chưa hoàn chỉnh:
- Vatica affinis Thwaites
- Vatica albirams Slooten
- Vatica badiifolia P.S.Ashton
- Vatica bantamensis (Hassk.) Benth. & Hook.ex Miq.
- Vatica bella Slooten
- Vatica borneensis Burck
- Vatica brevipes P.S.Ashton
- Vatica brunigii P.S.Ashton
- Vatica cauliflora P.S.Ashton
- Vatica chartacea P.S.Ashton
- Vatica chinensis Linn
- Vatica cinerea King: Làu táu, táu nước


Phân loại khoa học Ngành Ngọc Lan - Lớp Song Tử Diệp - Bộ Bông - Họ Dầu - Chi Vatica Dạng sống GOT - Cây gỗ trung bình Có hoa quả Có Quý hiếm Nguy cấp - NĐ32 Mô tả Cây gỗ lớn cao 20 – 25 m, thân mập, thẳng, vỏ thân nứt đều màu nâu xám, đường kính thân 40 – 50 cm, có nhựa, phân cành nhánh mập, thẳng, tán cao, nhánh non có lông mịn, sau nhạt.
Lá đơn mọc cách, dạng thuôn bầu dục, thuôn nhọn ở đầu, tù gần tròn ở gốc, dài 8 – 11 cm, rộng 4 – 5 cm, màu xanh lục bóng nhẵn, dày, dai. Gân bên thưa, đều. Cuống lá dài 1 – 1,5 cm, lá kèm 0,2 – 0,8 cm.
Cụm hoa dạng chùy mọc ở nách lá, có lông mịn, đều. Hoa trung bình, lá đài thuôn dài, có lông. Cánh tràng dài 1 cm, mềm, dễ rụng. Nhị đực 15.
Quả thuôn bầu dục, có đài phát triển thành cánh: 2 cánh lớn dạng thuôn rộng, dài 4 – 5 cm, rộng 1,5 cm và 3 cánh nhỏ dài 0,7 – 1,2 cm.
Hoa tháng 9 – 1. - Vatica compressa P.S.Ashton
- Vatica congesta P.S.Ashton
- Vatica coriacea P.S.Ashton
- Vatica cuspidata (Ridley) Sym.
- Vatica diospyroides Sym.: Táu muối Bắc Bộ


Phân loại khoa học Ngành Ngọc Lan - Lớp Song Tử Diệp - Bộ Bông - Họ Dầu - Chi Vatica Dạng sống GOL - Cây gỗ lớn Có hoa quả Không Quý hiếm Nguy cấp - NĐ32 Mô tả Cây gỗ trung bình cao 10-18 m, vỏ thân màu xám nứt rộng, thuôn đều. Phân cành nhiều, cao, cành non phủ đầy lông màu vàng.
Lá đơn mọc cách, dạng thuôn dài, đầu và gốc lá đều thuôn tù hẹp, dài 20-25 cm, rộng 5-7 cm, màu xanh lục bóng nhẵn ở mặt trên, có lông hình sao vàng nhạt dễ rụng ở mặt dưới. Gân lá dày, xếp song song với nhau, thẳng. Cuống lá dài 1-1,2 cm, màu đen nhạt. Lá kèm dài 0,3-0,4 cm.
Cụm hoa dạng chùm ở nách lá, dài 10 cm. Hoa nhỏ có lá đài dạng thuôn hẹp nhọn, có lông màu vàng. Cánh tràng mềm màu vàng nhạt, dài 2 cm. Nhị đực 15.
Quả dạng trái xoan nhọn, dài, lá đài còn lại dạng cánh thẳng đứng, có lông thưa.
Hoa tháng 1-8. Quả tháng 11-12. - Vatica dulitensis Sym.
- Vatica dyeri King không Pierre: Làu táu
- Vatica elliptica Foxw.
- Vatica endertii Slooten
- Vatica flavida Foxw.
- Vatica flavovirens Sloot.
- Vatica fleuryana Tardieu: Táu muối Nam Bộ
- Vatica glabrata P.S.Ashton
- Vatica globosa P.S.Ashton
- Vatica granulata Slooten
- Vatica guangxiensis S.L. Mo: Táu Quảng Tây
- Vatica havilandii Brandis
- Vatica heteroptera Sym.
- Vatica hullettii (Ridley) P.S.Ashton
- Vatica lanceaefolia Bl.
- Vatica lobata Foxw.
- Vatica lowii King
- Vatica maingayi Dyer
- Vatica mangachapoi Blanco: Táu lá tù
- Vatica maritima Sloot.
- Vatica micrantha Slooten
- Vatica nitens King
- Vatca oblongifolia Hook.f.
- Vatica obovata Sloot.
- Vatica obscura Trimen
- Vatica odorata (Griff.) Symington-Cây Làu táu trắng (Táu vỏ vàng)


Phân loại khoa học Ngành Ngọc Lan - Lớp Song Tử Diệp - Bộ Bông - Họ Dầu - Chi Vatica Dạng sống GOL - Cây gỗ lớn Có hoa quả Có Quý hiếm Nguy cấp - NĐ32 Mô tả Cây gỗ thường xanh, cao tới 30 – 40 m, đường kính trên 1 m, thân thẳng, gốc có bạnh. Vỏ thân ngoài màu xám, nhẵn, khi già bị bong để lại những vòng đồng tâm, thịt vỏ màu đỏ nâu, dày 4 – 5 mm. Cành non phủ lông màu xám, khi già nhẵn.
Lá đơn, mọc cách có hình dạng rất biến đổi, thường hình bầu dục hay bầu dục thuôn, đỉnh hơi nhọn, gốc tròn hay hình nêm, dài 7 – 18 cm, rộng 3 – 7 cm, hai mặt nhẵn. Gân bên 11 – 18 đôi. Cuống lá dài 0,8 – 1,3 cm, thường có lông, màu vàng xám.
Cụm hoa chùm, mọc ở đầu cành hay nách lá, dài 4 – 8 cm, có lông ngắn. Cánh đài 5, hình trái xoan, 2 mặt có lông. Cánh tràng 5 màu vàng nhạt hay trắng, ngoài có lông. Nhị đực 15. Bầu hình cầu, có lông mềm, 3 ô, mỗi ô 2 noãn.
Quả hình cầu, rộng 7 mm, có lông vàng nâu, 5 cánh, 2 cánh lớn dài 5,5 cm, rộng 1,5 cm, 3 cánh nhỏ dài 1,4 cm, rộng 4 mm có 5 gân dọc.
Cây thường ra hoa vào tháng 5 – 6, quả tháng 8 – 9. Gỗ màu nâu vàng, có dác lõi phân biệt, gỗ nặng nhưng dai và dễ chế biến, dùng đóng tàu thuyền, làm cầu, xây dựng, làm tà vẹt, nông cụ. - Vatica pachyphylla Merr.
- Vatica pallida Dyer
- Vatica parvifolia P.S.Ashton
- Vatica patentinervia P.S.Ashton
- Vatica pauciflora (Korth.) Blume: Táu ít hoa, táu hoa thưa
- Vatica pedicellata Brandis
- Vatica pentandra P.S.Ashton
- Vatica perakensis King
- Vatica philastraena Pierre: Táu nước, làu táu nước


Phân loại khoa học Ngành Ngọc Lan - Lớp Song Tử Diệp - Bộ Bông - Họ Dầu - Chi Vatica Dạng sống GOL - Cây gỗ lớn Có hoa quả Không Quý hiếm Nguy cấp - NĐ32 Mô tả Cây gỗ lớn, cao 15 – 30 m, thân mập, thẳng, vỏ thân nhẵn, nứt bong mỏng, đường kính 50 – 60 cm, phân cành cao, tán rộng, cành non có lông mịn màu xám.
Lá đơn mọc cách, dạng thuôn, bầu dục dai, đầu lá thuôn nhọn có mũi ngắn, gốc tròn hay tù rộng, dài 12 – 15 cm, rộng 3 – 9 cm, màu xanh lục bóng nhẵn ở mặt trên, mặt dưới có lông thưa hay không, màu xanh mốc. Gân bên 9 – 12 đôi. Cuống lá dài 0,8 – 1,2 cm. Lá kèm dạng trái xoan thuôn hẹp, dễ rụng.
Cụm hoa dạng chùy ở nách lá. Hoa lớn, thưa, có hương thơm. Lá đài hợp gốc dạng thuôn, cao 0,2 cm. Cánh tràng thuôn tù ở đầu, cao 1,5 cm. Nhị đực 12 – 15. Bầu có lông.
Quả bế dạng trái xoan thuôn tù ở đầu, cao 1,2 – 2 cm, rộng 1,2 cm, có 3 cạnh tròn. Đài còn lại ở gốc, xếp lật xuống, dạng thuôn nhọn đầu.
Cây thường ra hoa vào khoảng tháng 3 – 4, quả vào tháng 7.
Cây cho gỗ trung bình, dễ nứt nẻ, dùng trong xây dựng, đóng đồ đạc trong gia đình, xẻ ván, làm cầu, thuyền. - Vatica rassak (Korth.) Blume
- Vatica ridleyana Brandis
- Vatica rotata P.S.Ashton
- Vatica rynchocarpa Ashton
- Vatica sarawakensis Heim
- Vatica scortechinii (King) Brandis
- Vatica soepadmoi Ashton
- Vatica stapfiana (King) Sloot.
- Vatica teysmanniana Burck
- Vatica thorelii Pierre: Táu núi
- Vatica tonkinensis A.Chev.: Táu mật, táu lá nhỏ, táu lá duối
- Vatica umbonata (Hook.f.) Burck
- Vatica venulosa Blume
- Vatica vinosa P.S.Ashton
- Vatica xishuangbannaensis G.D. Tao & J.H. Zhang: táu Tây-song-bản-bạp
Nhận xét
Đăng nhận xét