CÂY ĐỌT MỌT - Cynometra ramiflora Linn.

CÂY ĐỌT MỌT

Cây đọt mọt

Lá đọt mọt

-Tên gọi khác: Cây mót, Cây đọt lụa, Cây lá lụa.

-Tên tiếng Anh: Cynometra

-Tên khoa học: Cynometra ramiflora Linn.

-Tên đồng nghĩa:

C. bijuga Span.
C. bijuga Miq.
C. carolinensis Kaneh.
C. hosinoi Kaneh.
C. ramiflora subsp. bijuga (Miq.) Prain
C. ramiflora subsp. genuina Prain
C. ramiflora var. mimosoides Wall.
Maniltoa carolinensis (Kaneh.) Hosok.

Phân loại khoa học

Giới (Kingdom):	Thực vật (Plantae)
Ngành (Phylum):	Mộc lan (Magnoliophyta)
Lớp (Class):	Hai  lá mầm (Magnoliopsida)
Bộ (Order):	Đậu (Fabales)
Họ (Family):	Vang (Caesalpiniaceae)
Chi (Genus):	Cynometra
Loài (Species):	Cynometra ramiflora

Phân bố

Cây đọt mọt (Cynometra ramiflora ) có nguồn gốc Châu Á. Loài cây này phân bố từ Ấn Ðộ qua Ðông Nam Á (Việt Nam, Thái Lan, Philippines, Malaysia) đến các đảo Thái Bình Dương.

Ở Việt Nam, thường gặp trong các rừng ngập mặn, dựa rạch nước lợ.

Mô tả

-Thân: Cây thân gỗ cao trung bình 8-10 mét, có thể cao tới 15-30m, với lá thường rũ xuống. Cây gỗ màu nâu đỏ, gổ chỉ dùng làm củi đun và vật dụng lặt vặt trong gia đình.

-Lá: Lá kép chẵn, gồm 2 cặp lá chét màu trắng rồi hồng, xanh, mềm, hình trái xoan ngược hay thon hoặc hơi hình lưỡi liềm; cặp ở trên dài 5-10 (20) cm, rộng 2-4,5 (7,5) cm, không cân xứng ở gốc, nhọn hoặc lõm tròm ở đầu.

-Hoa: Cụm hoa gồm 1-2 chùm ngắn ở nách lá, số lượng hoa không nhiều, màu trắng rồi nâu. Ra hoa tháng 6-8.

-Quả: Quả hoá gỗ, dài 2-3cm, có lông hoặc nhẵn, bề mặt xù xì, màu nâu, chứa 2-3 hạt. Có quả tháng 9-10 tới tháng 1-5.

Thành phần hóa học

Tác giả chưa nắm rõ thành phần hóa học của lá đọt mọt. Nếu bạn đọc có tư liệu tác giả rất cần được giúp đở, xin post ở cuối trang hoặc chuyển về địa chỉ emailhodinhhai@gmail.com, tác giả rất cám ơn!

Công dụng

Bộ phận dùng: Lá, rễ, dầu hạt - Folium, Radix et Oleum Cynometrae.

a-Dùng làm rau

Lá đọt mọt non có vị chua ngọt, hơi chát, được dùng làm rau ăn sống, thường ăn với lẩu mắm, mắm kho, các và thịt kho. Lá non mềm và mịn như nhung, phơn phớt vàng như màu tơ tằm, có vị chát chát, chua chua và ngòn ngọt.

Dân miệt vườn thường ăn lá đọt mọt non với cá bống, cá cơm, cá lòng tong kho khô và các món cá kho tiêu, kho tộ khác. Có thể ăn với cá cơm, cá mồng gà kho tương, cá linh nấu mặn. Bánh xèo càng thêm hương vị nếu có thêm lá đọt mọt.

Về Vĩnh Long, xuống Châu Đốc mà ăn được cá lòng tong đá (to con, nhiều thịt) kho tộ với lá đọt mọt với cơm gạo mới là tuyệt chiêu… Ăn no mà vẫn còn muốn ăn thêm.

b- Cây đọt mọt dùng làm cây cảnh cổ thụ

Ở Philippines, thường gặp trong rừng ven suối ở độ cao trung bình ở Cagayan, Bulacan, Rizal, và các tỉnh Quezon ở Luzon. Cây đọt mọt gần đây được dùng làm cây trồng vườn, do có lá non và chùm hoa đẹp.

Ở Nam Bộ Việt Nam các cụ thường trồng cây đọt mọt trước sân nhà vừa làm cây rau đặc sản vừa làm cây cảnh.

Ở huyện Thủ Thừa tỉnh Long An có một cây đọt mọt cổ thụ trên 100 tuổi của một cụ già xưa đã trồng làm cây cảnh

Cây đọt mọt 100 tuổi ở huyện Thủ Thừa-Long An

b-Dùng làm thuốc

+Theo Đông y:

Ở Ấn Ðộ, người ta dùng lá nấu sôi trong sữa bò và thêm mật ong vào dùng đắp ngoài chữa phong hủi, ghẻ và bệnh ngoài da. Dầu hạt cũng dùng trị phong, ghẻ và bệnh ngoài da. Còn rễ dùng làm thuốc tẩy xổ.

+Theo Tây y:

Các nghiên cứu về lá đọt mọt trong Tây y cho biết:

• Hoạt động chống ung thư/Cytotoxic: Nghiên cứu điều tra những tác động gây độc tế bào ung thư của các chất chiết xuất từ 16 cây dược liệu  khác nhau từ Bangladesh, bao gồm cả cây đọt mọt (Cynometra ramiflora), cho thấy lá đọt mọt có tác dụng chống lại các tế bào ung thư dạ dày, ung thư ruột kết và các dòng tế bào ung thư vú  của con người. Lá đọt mọt gây độc tính thấp đối với nguyên bào sợi chuột nhưng gây độc tế bào chọn lọc đối với các dòng tế bào ung thư khác nhau. 

• Phytochemical/kháng khuẩn: Phytochemical sàng lọc có tác dụng chống viêm nướu răng, tạo giảm đường, do có tannin và saponin. Nghiên cứu cho thấy hoạt tính kháng khuẩn E coli, tụ cầu khuẩn lớp biểu bì, Shigella dysenteriae, Enterococci, S sonnei, S aureus, S typhi, S flexneri và Vibrio cholera ở mức trung bình trở lên.

• Làm giảm glucose máu: Thực nghiệm cho thấy lá đọt mọt (Cynometra ramiflora ) đã được chứng minh làm giảm đáng kể mức đường huyết sau ăn của những con chuột thí nghiệm cho ăn trực tiếp đường sucrose.